ما برای طیف گستردهای از انواع مقالات، چکیده راهنما تهیه میکنیم. اگرچه بهترین و کاملترین چکیده، نوع تمامنماست، اما این نوع چکیده، ویژه گزارشهای پژوهشی هست، مثل پایاننامه و رساله و مقاله و ... . اما چکیده راهنما برای این است که خواننده ضرورت مطالعه متن را متوجه شود و قرار نیست که از خواندن متن بی نیاز شود. ما در این چکیده، فقط میخواهیم بگوییم که این متن، درباره چه چیزی صحبت میکند و اگر کسی علاقمند بود، بتواند آن را مطالعه کند.
ویژگی چکیده راهنما این است که ضرورت خواندن متن را به خواننده نشان میدهد ولی خواننده را از خواندن متن بینیاز نمیکند. مهمترین تفاوت چکیده راهنما با چکیده تمامنما در همین است که خواننده را از خواندن متن بینیاز نمیکند، بلکه قرار است خواننده را راهنمایی کند که آیا مطالعه این متن ضرورت دارد یا خیر؟ بنابراین ویژگی چکیده تمامنما بینیاز کردن است و ویژگی چکیده راهنما، بیان ضرورت است.
در چکیده تمامنما اگر نکته خاصی درباره روششناسی پژوهش شما وجود دارد، باید در این قسمت بیان شود. چرا که هدف از چکیده تمامنما این است که خواننده از خواندن دوباره متن بینیاز شود؛ یعنی بتوانیم حرف کامل خود را در چکیده مقاله در 250 یا در چکیده پایاننامه و رساله در500 کلمه بیان کنیم. روششناسی به دلیل اینکه اعتبار یافتهها و دادههای گردآوری شده شما را نشان میدهد، بسیار حائز اهمیت است که با جزئیات کامل بیان شود.
بعضی مواقع در آخر چکیده، اگر پیشنهاد پژوهشی هم عنوان شود، خوب است. البته در حد یک پیشنهاد خیلی مهم یا خلاصهای از پیشنهادهایی که در پژوهش ارائه شده، در چکیده عنوان شود. پیشنهادهای بیشتر در متن مقاله یا پژوهش به صورت مفصل بیان میشود. این برای مواقعی است که با تعداد واژگان چکیده مشکلی نداشته باشید، این برای چکیدههای پایاننامهها و رسالهها خوب است، اما برای چکیده مقالات که معمولاً کم میآوریم و تعداد واژگان از حد استاندارد بیشتر میشود و نمیتوان پیشنهاد پژوهشی را در آن مطرح نمود.
برخی افراد و صاحبنظران عقیده دارند که ابتدای چکیده باید با جملهای کلی که رویکرد مقاله را نشان میدهد، آغاز شود. بعد از آن به سراغ هدف میرویم. گاهی دیده میشود که در آغاز برخی چکیدهها ضرورت انجام پژوهش بیان شده است.