چکلیست(check list) یا سیاههوارسی یکی از ابزارهای گردآوری داده است و همانطور که از نامش پیداست برای وارسی، چک کردن و ارزیابی ویژگیهای جامعه پژوهش استفاده میشود. بنابراین چکلیست یک فهرست از عناصر است. این عناصر یا المنتها بیانگر این مطلب هستند که آیا جامعهِ موردِ بررسی، دارای یک سری از ویژگیها هستند یا خیر. در حقیقت چکلیست یک برگه استاندارد بومی است که متناسب با context موجود، طراحی میشود.
یک نقص مشترک که بین همه کتب آن زمان وجود داشت اینکه راویانی که در همه این کتابها از آنها نقل شده بود، طبقه بندی نشده بودند و تا آن زمان نیز کسی به فکر نیفتاده بود که این طبقه بندی را انجام دهد. آیت الله العظمی بروجردی به خاطر اینکه اعتبار این کتاب را حفظ کند و شبهه و شائبه های موجود علیه مرحوم صدوق را از بین ببرد، کتاب اسانید من لایحضره الفقیه را تألیف نمودند. به این ترتیب که هم طبقه بندی روات را انجام دادند و هم اساتید ایشان را مشخص نمودند که کدام یک از آنها مشترک بین شیعه و اهل سنت وکدام شیعه هستند و هم سندهای مجهول را شناسایی کردند.
از کارهایی که شیخ طوسی انجام دادند، اینکه اساس تقریب و رهبریت تقریب را در عالم اسلام پایه گذاری نمودند. کتاب الخلاف او کتابی است که مرحوم علامه حلی، کتاب تذکره خود را با الهام از آن نوشته است و همچنین علامه طبرسی کتاب «المؤتلف» را با استفاده از کتاب الخلاف نوشتند و نیز ابن رشد که از عالمان اهل سنت است، در تالیف کتاب «بدایه المجتهد و نهایه المقتصد»، از آثار شیخ طوسی الهام پذیرفته است و در رأس همه آنها آیت الله العظمی بروجردی نیز بر سر همین سفره رشد کرده و در همین مکتب تربیت شده است.
شیخ طوسی قسمت فروع دین کتاب المقنعه را شرح نموده است که به نام کتاب «التهذیب» مشهور است. ایشان در سبب تالیف این کتاب میگوید: گاهی به من گفته میشد که احکام شیعه نیز همانند احکام اهلسنت دچار تناقضاتی است که بعضاً باعث شده است شیعیان گرایش به اهلسنت پیدا کنند، به همین دلیل، ایشان احکام شرعیه را تهذیب کردند و به نوعی از تناقضات پاک و مبری نمودند و از تحریفات احتمالی نجات دادند.
کتاب «تاريخ وقايع و سوانح در افغانستان» تالیف «عليقلي بن فتحعلي اعتضادالسلطنه»، جغرافیای افغانستان و پیشینه تاریخی این کشور را شرح میدهد. او در مدت دو سال نقشهای از این کشور تهیه کرده که برخی از نقشههای قبلی این کشور را منسوخ میکند.
کافی اولین کتابی است که به صورت باببندی نوشته شده است و تا قبل از کافی، کتابها به این صورت هدفمند نبودند. در حقیقت محدثین شیعه باببندی در کتب خود را از مرحوم کلینی آموختند.
ایشان کتاب را به سه بخش تقسیم کردند، هر بخش را طبق نظر خود اینگونه چیدند: ابتدا دو جلد اصول کافی که شامل کتاب عقل و جهل است، سپس به ترتیب موضوعات توحید، نبوت، امامت و معاد را در دو جلد اصول کافی جای داد. بعد از آن نوبت به فروع کافی رسید. ابتدا از طهارت آغاز کرد، سپس صلاه، صوم، خمس و زکوه، حج، جهاد، امربه معروف و نهی از منکر، تولی و تبری موضوعات دیگری بودند که در فروع کافی گنجانده شد. پس از فروع وارد مباحث اجتماعی و احکام عمومی مانند: نکاح و طلاق، حدود و دیات، قصاص، سبق و رمایه و ... شدند. بنابراین کتابهای فقهی که اکنون به این شیوه باببندی شدهاند، الگوبرداری از کتاب کافی مرحوم کلینی است. در حقیقت براساس کتابهای حدیثی، کتابهای فقهی نیز باببندی شدند.
برای شناخت کتاب «الکافی» بهترین منبع کتاب «اسانیدکافی» مرحوم آیت الله العظمی بروجردی است و کتاب با عظمت کافی منبع همه آثار شیعه میباشد. چراکه روایات تفسیری، فقهی، اصولی و کلامی و حتی روایات ادبیات عرب را نیز میتوانید در کتاب کافی جستجو نمایید.
در میان کتب حدیثی شیعه که ماندگاری زیادی پیدا کرده و در همه زمینه ها کار بسیاری انجام شده است، کتب اربعه مهمترین کتب است و اولین و مهمترین آن کتاب «الکافی» است . کتاب الکافی کتابی است که در حوزه اصول و فروع و اخلاقیات دین نوشته شده است.
این کتاب سه بخش دارد: بخش اول، به اصول دین، بخش دوم به فروع و بخش سوم به اخلاقیات دینی پرداخته است. دو جلد اول کتاب به اصول دین اختصاص دارد، شش جلد بعدی به فروع و جلد آخر آن به نام روضه کافی است که اختصاص دارد به روایات و احادیث اخلاقی که جنبه عقایدی نیز دارند.
تمامی آیتمها و اجزای پژوهش در پایاننامه ارشد، رساله دکترا و مقاله مشترک هستند و ذکر هر کدام ضروی است، اما در مقاله به صورت مختصر و خلاصه و در حد یک پاراگراف، ولی در پایاننامه و رساله به صورت مفصل و با تفصیل بیشتر نوشته میشود.