کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد حوزه های علمیه از زبان معاون پژوهشی حوزه

چند کتابخانه تخصصی در قم و شهرستان ها دارید؟ چه مقدار از آن تحت نظر شماست؟

قریب 470 کتابخانه در واحدهای آموزشی و حوزه های علمیه کشور داریم. منهای کتابخانه های عمده ای که در قم هستند. شاید بالغ بر سی کتابخانه نسبتا بزرگ در بخش های مختلف حوزه علمیه وجود دارد. البته کتابخانه های تخصصی را مرکز مدیریت، کتابخانه های تخصصی تأسیس نکرد. مجموعه کتابخانه های تخصصی حوزه با زحمت دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی و حمایت ایشان شگل گرفت. از جمله کتابخانه تاریخ اسلام، کتابخانه فقه، کتابخانه کلام، کتابخانه تفسیر و حدیث و مجموعه کتابخانه هایی که در این زمینه فعالند. کتابخانه های تخصصی خیلی خوبی هستند و آثار عظیمی را هم در بر دارند. واحدهای آموزشی و پژوهشی حوزه هم دارای کتابخانه های خیلی خوبی هستند. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی کتابخانه خوبی دارد، دفتر تبلیغات اسلامی، کتابخانه معظمی دارد. هر کدام از این ها ارائه کننده خدمات به جمع زیادی از فضلا، طلاب و اساتید، دانشگاهیان و حتی غیر حوزویان هستند. اما کتابخانه های آیت الله حائری و کتابخانه مسجداعظم، حجم انبوهی از مراجعه کنندگان را در طول یک روز دارند و خدمات ارائه می دهند. کتابخانه مدرسه فیضیه قریب سه هزار نفر مراجعه کننده و کتابخانه مرحوم آیت الله بروجردی قریب 1500 نفر مراجعه کننده در روز دارد. این مراجعه کنندگان نوعا تخصصی هستند. فضلای حوزه هستند که در سطوح مختلف کار می کنند.

این دو کتابخانه بخش های تخصصی، سالن های قفسه باز، سالن های عمومی و سالن ویژه محققان دارد. کتابخانه مرحوم آیت الله بروجردی سالن ویژه خواهران دارد. مجموعه های خوبی آن جا مستقر است. یکی از مجموعه های ارزشمندی که در کتابخانه فیضیه وجود دارد مجموعه پایان نامه های حوزویان است که طی مدارج تحصیلیشان به نگارش در آوردند و در بخش ویژه ای در کتابخانه مرحوم آیت الله حائری نگهداری می شود.

کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد حوزه های علمیه چطور و چه زمانی شکل گرفت؟

کتابخانه مدرسه فیضیه که به کتابخانه مرحوم آیت الله حائری معروف است بیش از هشتاد سال پیش توسط مرحوم آقای شیخ تأسیس شد. هشتاد و چند سال از عمر این کتابخانه می گذرد. از سوی دیگر کتابخانه مرحوم آیت الله بروجردی هم مربوط به دوره حیات آیت الله بروجردی است که در سال های پایانی دهه سی تأسیس شده. بخش اصلی این کتابخانه را کتاب های مرحوم آقای مقدس اصفهانی، کتابهای مرحوم آیت الله بروجردی و کتابهای مرحوم آیت الله فرید گلپایگانی و دیگر اهدا کنندگان مثل حضرت امام، حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی و حضرت آیت الله مرعشی تشکیل می دهد.

برای این که این دو کتابخانه به یک تقسیم کار مناسب ملی برسند و ایجاد همبستگی میان کتابخانه ها و برقرار کردن شبکه منظمی بین کتابخانه های سطح کشور به یک کتابخانه الگو و طراز و مرکزی نیاز داشتیم که وضعیت فهرست نویسی، جمع آوری اسناد و مجموعه سازی ها از آن الگوبرداری و در تمام حوزه ها رعایت شود و نظام شبکه نرم افزاری کتابخانه ها با آن هماهنگ باشد. به دلیل این که یک کتابخانه جامع در حوزه های علمیه به عنوان کتابخانه مرجع و پشتیبان علمی- روشی همه کتابخانه ها باشد، باید یک کتابخانه ای را تأسیس می کردیم. بین چند گزینه مخیر بودیم. یکی از گزینه ها این بود که مجموعه دو کتابخانه فیضیه و مسجداعظم به عنوان یک مجموعه همبسته و به صورت متشکل، کتابخانه مرکزی را شکل دهند. شورایعالی حوزه های علمیه با این پیشنهاد موافقت و همین را مصوب کرد. البته طبیعتا این دو ساختمان یک جهت کلی دارند و یک تقسیم کار معین. این دو ساختمان به دلیل نزدیکیشان به همدیگر یکی شمرده می شوند.

در نگاه شما چه چیزی سند است و باید جمع آوری شود؟

ما در صدد جمع آوری اسناد علمی یعنی گزارش کننده اسناد علمی هستیم. هر سندی که قلمرو دانش اعم از دانش های عقلی، نقلی یا علوم اجتماعی که منعطف به قلمرو دین است، به دلالت منطوقی یا التزامی و تضمنی تأثیر گذار باشد و یا تحلیل های جانبی یا فراتحلیلیش فایده ای برای توسعه و رشد علم داشته باشد و گزاره های آن علم را تکمیل و تعمیق کند و توسعه بدهد از نظر ما سند علمی است. می خواهد نوشته باشد، گفتاری باشد یا حتی تصویری که به تاریخ علم یا تاریخ تحولات یک دانش یا یک نهاد علمی مرتبط باشد. لذا ما مجموعه این ها را سند علمی می دانیم. اعم از دستنوشته های مراجع و علما، دستنوشته های صاحبنظران یک حوزه فنی و علمی، تصویر و سخنرانی های آنها. رویکرد ما کاملا علمی است. آن سند باید در یکی از جنبه ها تأثیر داشته باشد. می خواهد حاشیه باشد که مرحوم آقای شیخ یا مرحوم امام یا مرحوم آقای بروجردی یا افراد دیگر بر کتابی نگاشتند، دستنوشته ها یا اسناد علمی- تاریخیشان باشد. این ها مهم است. هر چیزی که حتی بتواند در بیوگرافی آن ها ناظر به مقوله علم و هویت علمی باشد در زمره اسناد می دانیم. در صددیم چنین کاری را آغاز کنیم. این می تواند ایده موزه علمی حوزه های علمیه را استارت بزند که البته فضای گسترده تر آن، میراث حوزه های علمیه است. در زمینه های مختلف آن کار بسیار بزرگی است و موزه حوزه های علمیه می تواند یک ایده بسیار بزرگ و قابل توجه باشد.

برای ایجاد موزه حوزه های علمیه هیچ گامی برداشته اید؟

در شرایط موجود با توجه به محدودیت مالی و امکانات محدودی که داریم در حد یک طرح است. این ایده در اختیار آقایان قرار گرفته. در یکی از دولت ها هم قرار شد این کار انجام شود، این ایده تا حدی پیش رفت ولی متأسفانه محقق نشد.

برنامه های کلان شما برای حفظ و نگهداری نسخ خطی در شهرستان ها چیست؟ آقا فقط معطوف به کتب

[متن بریده شد — نسخه‌ی کامل در فایل JSON]